به میعراجی سولوكی سالیكاندا تا نه چی رِۆژێ

له ناو جه هلی موره ككه بدا ده مێنی هه روه كو ماوی... " حه زره تی نالی"

به هاری عه ره بی خه زانی ته مه نی رِژێمی بنعه لی و موباره ك و قه زافی بوو. نوخشه بێ له وانی دیكه ش. شۆرِشگێرِان جگه له وه ی ده سه ڵاتی تاكرِه وی و سته مكارانه ی ئه و وڵاتانه یان رِماند، ناشیرینترین و بۆگه نترین و نارِه واترین خه ونی به چكه دیكتاتۆره كانیش زرِا، خه ونی میراتگرتنی"توریپ" كورسی فه رمانرِه وایی باوكه كان بۆ كورِه كانیان له زبڵدانی مێشكی گه نیوی به چكه دیكتاتۆره كان ده رهێنراو بۆ هه تاهه تایی خرایه زبڵدانی مێژوو.

له تونس و میسر شۆرِش به ره و قۆناغه كانی سه ركه وتن هه نگاو ده نێ، هه ڵبژاردنی ئازاد و پاك و بێگه رد ئه نجامدراون ، خه ڵك و هێزه كان به په یژه ی هه ڵبژاردندا هه ڵگه رِان و به ختی خۆیان تاقیكرده وه، ماڵی دیموكراسی ئاوا، ئه و مافه به یه كسانی بۆ هه موو كه س ده سته به ر ده كات. له مێژه له و وڵاتانه دا حیزبگه لی سیاسی، به ئاشكراو به په نهانی كاریان ده كرد. هاوشێوه ی بازارِی كاڵا فرۆشی، بازارِێكی سیاسی چێكرابوو، هه ندێ له و حیزبانه ده ستنیای ده سه ڵاتداران بوون، بۆ رِتووشكردنی ده موچاوی دزێوی ئه وان، به تایبه ت له پێشچاوی جیهانی ده ره وه هه ڵده سوورِان. هه ندێ له وانه ی خۆیا ن وه ك چه پ له قه ڵه م ده دا، پراگماتیانه له هه ردوو به ری جۆگه كه ده له وه رِان، هه م گاڵۆكی ده ستی دیكتاتۆره كان بوون بۆ لێدانی ئیسلامییه كان، هه م باسیان له دیموكراسی و مافه كانی مرۆڤ و سه روه ری یاسا ده كرد، وه ك نوێنه رو داكۆكیكه ری ئه و توێژانه خۆیان ده ناساند. له واقیع و له رِاستیدا هیچ به و چه مكانه وه ی گرێ نه ئه دان. چێكردن و درووستكردنی حیزبی سیاسیی و به رزكردنه وه ی كۆمه ڵێ دروشمی بریقه دار كارێكی ئاسانه. به ڵام بوون به هێزی سیاسیی خاوه ن پێگه ی جه ماوه ریی كارێكی گرانه. جیاوازی حیزب و هێزی سیاسیی له وه دایه حیزب دوكانه و كرِیاری نییه، هێزی سیاسیش هه ڵقوڵاوی ناخی جه ماوه ر و خه ڵك له ده وری كۆده بنه وه و له پێناو خواست و ئامانجه كانیاندا تێده كۆشن.

له تونس و میسر هه ندێ له و حیزبانه، خۆیان گه یانده سوپا و زۆر هه وڵیان دا هه ڵبژرادن نه یه ته كردن و دوابخرێ. له ساڵی 1991 یش له جه زائیر پشتگیر یی و هانی سوپایان دا، تا دژ به پرۆسه ی هه ڵبژاردن و دیموكراسی بوه ستێته وه، چونكه له لایه ك باوه رِیان به دیموكراسی له قسه تێپه رِی نه كرد بوو، له لایه كی دیكه وه ده یانزانی هه گبه كه یان خاڵی و مایه پووچ ده مێننه وه. ئه وان زۆر رِوو قایمن، ئه وه بوو جه ماوه ر متمانه ی پێنه كر‌دن و له به رده م سندقی ده نگداندا رِووزه ردییان چنییه وه.

"نه وال سه عداوی" و ئه وانه ی وه ك ئه و بیرده كه نه وه درۆیه كی شاخدار بۆ ئیسلامییه كان هه ڵده به ستن كه به ئه نجامدانی فێڵ و ته ڵه كه و به كارهێنانی دین بۆ مه رامی سیاسیی له هه ڵبژاردندا تۆمه تباریان ده كه ن. به گه واهیدانی گشت چاودێران و به پێشچاوی دنیاوه تا ئێستا هه ڵبژاردنی وا ئازاد و بێگه رد له وڵاتانی تونس و میسر نه هاتۆته ئه نجامدان. تا ئێستا ئیسلامییه كان دینیان بۆ مه رامی سیاسیی و هه ڵبژاردن به كار نه هێناوه، ئه وه هێزو ده سه ڵاته به ناو عیلمانییه كانن بۆ هه ڵبژاردن و مانه وه ی كوردسییه كانیان و له ده ستنه دانی جه ماوه ره كه یان په نا بۆ دین ده به ن بۆ مه رامی سیاسیی به كاری ده هێنن. رِۆژانه ماكینه یه كی ئیعلامیان خستۆته گه ر بۆ ناشیرینكردن و په رِاوێز خستنی دین و له و پێناوه دا سڵ له هیچ ناكه نه وه. ئه وان خۆیان وه ك عه لمانی و پێشكه وتوو ده ناسێنن و دین و فیكری دینی و هه ڵگرانی به دواكه وتوو له قه ڵه م ده ده ن. به كارهێنانی دین بۆ مه رامی سیاسیی ئه وه نه بێ ئه ی چییه؟. ئیسلامییه كان له وه دڵنیان كه له چوارچێوه ی ئیسلامدا ده توانرێ ده وڵه تێكی مه ده نی پێكبهێنرێ و پارێزگاری له مافه كانی مرۆڤ و سه روه ری یاسا و یه كسانی و دادگه ری كۆمه ڵایه تی بكرێت. ئایینی ئیسلام و شه ریعه تی ئیسلامی مروونه تی زۆری تێدایه، به رِاده یه كی زۆر پانتایی ئازادی به مرۆڤ داوه، ئامانجی ده سته به ركردن و پاراستنی به رژه وه ندی مۆرڤ و كۆمه ڵگایه، چه مكی هاوڵاتی له كۆمه ڵگای ئیسلامیدا بنه مایه كی گرنگه و یه كسانی له رِوانگه یه وه دابینده كرێ. له ئیسلامدا ده رگای ئیجتیهاد كراوه یه و ده توانرێ سوود له گشت توانا و داهێنانه كانی مرۆڤ له بواری ده وڵه تداری و به رِێوه بردنی ده سه ڵاتدا وه ربگیرێت، ئه وه ش نیشانه ی ئه وه یه كه ئیسلام بۆ هه مووسه رده مێك گونجاوه. زۆرینه ی هێزه ئیسلامییه كان ده وڵه تی دینی "سیوكراتی" كه خۆی به سێبه ری خواو به ناوی خواوه قسه بكات و پیرۆزی به خۆی ببه خشێ رِه تده كه نه وه. كاری ئیسلامی كارێكی ئیجتیهادیه، له چوارچێوه ی تێكسته ئیسلامییه كاندا هه نگاو هه ڵده گرێ و رِاڤه یان ده كات، كه س و لایه نی ئیسلامی ده كرێ هه ڵه بێ و نه یپێكێ، به پێچه وانه شه وه، زانایان له و رِووه وه بنه مایه كی رِوون و گرنگیان هه یه. موجته هید له كاری ئیجتیهاددا گه ر پێكای دوو ئه جری هه یه، یه كێكیان هی هه وڵدان و ماندووبوون و گه رِانی به دوای رِاستییدا، ئه وی دیكه یان پێكان و دۆزینه وه و ده رخستنی رِاستیی و حه قیقه ته كه یه بۆ خه ڵك. گه ر كه سی موجته هید رِاستی نه یپێكا هه ر پاداشت و ئه جری ماندووبوونه كه ی به ده ستدێنێ. ئه وه ش ئه و رِاستییه ده سه لمێنێ كه كه سایه تی و هێزی ئیسلامیی ناتوانێ خۆی به نوێنه ری خوا بداته قه ڵه م. ئه و ئیدیعایه ش پوچه ڵده كاته وه كه پێی وایه شه ریعه تی ئیسلامی سه د و هه شتا پله پێچه وانه ی ژیان و رِه وتی سه رده مه، هه ڵگرانی ئه و بیره، سه ره واوێك له شه ریعه تی ئیسلام نازانن و له و رِووه وه زۆر ده ستو پێ سپین، با خۆشیان به رِۆشنبیر بزانن، جه هلی له وه ئاشكراتر ده بێ چی بێت؟ له ئیسلامدا بازنه ی نه گۆرِه كان "پوابت" بچوكن، بازنه ی گۆرِاوه كان "متغیرات" به تایبه ت له بواری فه رمانرِه وایی و ده وڵه تدا گه لێك فراوان.

رِۆژگارێك چه په كانی كوردستان ماركسیزمیان وه ك ئایدۆلۆژیا وێنا و په یرِه و كرد، هه ر بیر و بۆچوون و ئایدیایه ك له گه ڵ دیدی ئه واندا نه هاتایه ته وه به دواكه وتوویی و نه زانی و جه هل له قه ڵه میان ده دا. تا پێیان كرا، گۆرانیان بۆ به هه شتی كۆمۆنیزم وت، هه ركه س رِه خنه یه كی له كۆمۆنیزم بگرتایه به خائین و خۆفرۆش و دواكه وتوو و پیاوی ئیمپریالیزم له قه ڵه میان ده دا. دوای ئاشكرابوونی پاشه ڵی پیسی ده سه ڵاتی دیكتاتۆری ماركسیزم و ئاشكرابوونی رِاستییه كان، له پرِێكا سه دوهه شتا پله گۆرِان و بوونه ده روێشی لیبراڵیزم و سه رمایه داریی، ئه وان له مرِۆدا باسی خێر و بێری بازارِی ئازاد و عه وله مه ده كه ن، وه ك نیسك به روپشتیان دیار نییه. به ڵام ئه وه ی تا ئه مرِۆ هه ندێكیان مكورِی لێناكه ن و هه ڵوێستیان به رامبه ری ناگۆرِه ئایینه، ئه وان ئاماده نین واز له برِیاری پێشوه خت بهێنن و چاویلكه ی ئایدیۆلۆژی كۆمۆنیزم فرِێ بده ن. تا رِاستییان بۆ ئاشكراو رِوونببێته وه و فیشه ك به تاریكییه وه نه نێنن.

ده كرێ ئیسلامییه ك له شاشه ی تیڤییه كه وه نه توانێ باس له دیدی خۆی بۆ به رِێوه بردنی ده سه ڵات و فه رمانرِه وایی به باشی ده رببرِێت!!، جا هۆكار كه می ئاگایی و نه زانی ببێت كه مومكیه نه، یان زمان و ده ربرِین به هانایه وه نه هاتبێت، یاخود وتاربێژ نه توانێ سه ره داوی بیر و بۆچوونه كانی پێكه وه گرێبدات و به بینه رانی بگه یه نێ. هه رچه نده ده كرێ ئه و كه سه خۆی بینه رێكی باش نه بووبێ و نه یتوانیبێ له بابه ته كه بگات، جا هۆكاره كه ئه وه بووبێ كه قسه كان به دیدی ئه وی نه خواردووه، یان زیانی بۆ په زه كان تێدابووبێ. ئایا ده كرێ و رِه وایه ئه وه بكرێته بیانوی په لاماردانی ئیسلامییه كان و به گشتی خه تێكی رِاست و چه پ له ناوچاویان بدرێت، یان ئه مه شه رِه و به كۆنه قین و ئایدیۆلۆژیا دێته كردن و مۆتیڤی سیاسیی له پشته وه یه؟!. دوو رِۆژه له تونس و مه غریب ئیسلامی چوونه ته سه ر به شێك له كورسی ده سه ڵات، كه چی لێره وه په لاماریان ده درێ و به به رهه مهێنانی جه هل و درووستكردنی جه هلستان تۆمه تبار ده كرێن، ئایدۆلۆژیا و چاویلكه ی رِه ش كارێك به مرۆڤ ده كه ن به ر پێی خۆیشی نه بینێ، چ جای ئه وه ی رِاستی بدۆزێته وه و دانی پێدا بنێ. سه رده م و دنیای دیكتاتۆرییه تی بنعه لی و موباره ك و قه زافی و دیكتاتۆره كانی دیكه ی ناوچه كه به وانه ی لای خۆشمانه وه، ئه وه نده تاریك و ناشیرین و دزێوه، كه س خۆزگه یان پێناخوازێ، ئاسۆی دیموكراسیش رِوونه، داهاتوو پرِیه تی له هیواو مژده ی رِۆژێكی نوێ، به ری رِۆژیش به بێژنگ ناگیرێ. له مرِۆدا خه ڵكی ئه وه نده هۆشیارن جارێكی دیكه رِازینابن دیكتاتۆرێكی وه ك قه زافی یان موباره ك یان بنعه لی فه رمانرِه واییان بكات، ناشیانه وێ سه ر له نوێ حیزبی قائید و سه رۆكی هه تاهه تایی یه خه یان بگرێته وه، سامان و سه روه تی وڵات بۆ خۆی و بنه ماڵه و حیزب و ده ستو پێوه ندو زورِناژه نه كانی به تاڵانی به رێت.

گه ر له مرِۆدا ئیسلامییه كان له كاری سیاسه ت و ده وڵه تداریدا ده ستوپێ سپی بن عه یب نییه، دیموكراسی و به رِیوه بردنی ده سه ڵات ده كرێ وه ك زانست مرۆڤ كه سبی بكات و فێری ببێت. به ڵام چاوپۆشی له سته م و ناعه داله تی و قۆرغكردنی ده سه ڵات و تاڵانكردنی سه روه ت و سامانی خه ڵك نه ك هه رعه یبه به ڵكو وه ك خیانه تیش دێته هه ژماردن. جه هل ده ردێكه ده رمانه كه ی فێربوون و زانسته. به ڵام خۆ به زانا حیسابكردن له پاڵ نه زانیندا ده ردێكه ده رمانی نییه. تێرِوانینی خێڵه كی و وه ك دیوه خان ته ماشاكردنی ده سه ڵات، با خاوه نه كه شی وه ك زانا و رِۆشنبیر له خۆی برِوانێ. جه هلێكی موره كه ب و بێ ده رما نه؟؟.

له كۆتایدا جێی خۆیه تی پارچه شیعرێكی حه زره تی " نالی" وه بیر ئه وانه بهێنمه وه كه كاریان بووه ته په لاماردانی ئیسلامییه كان و به خاس و خراپ لێیان ده خوێنن و خه ریكی به دێو و درنج كردنیانن. ئه وان بزانن یان نا، به بێژنگ خه ركی بێژانه وه ی ئاون، ئاو.

نه فه س بگره له هاتوچوویی خۆرِایی هه تا ماوی

كه ئه م بایه هه تا ئێستاكه هه ر عومری به با داوی..